انگار

من ساوا یوماه فهو مغبون...

glassenheit — Fri, 06 Nov 2009 14:20:00 GMT

و بدین ترتیب عمر این وبلاگ ،چندماه پیش از تولد یک سالگی اش، به سر رسید. به همین سادگی...!

ختم نوشت: اگر قرار شد روزی به زباله دان تاریخ بپیوندم، این چند پست بماند به یادگار:

۱- ستیز با خویشتن و جهان

۲- مر السحاب...

۳- میهمان پست میهمان

۴- اعتراف (به جای اعتکاف)

۵- در روزگار قحطی وجدان...

الحمد لله رب العالمين و صلي الله علي سيدنا محمد و آله الطاهرين سيما بقية الله في الارضين و اللعن علي اعدائهم الي يوم الدين...

Apocalypse...now!!

glassenheit — Sun, 01 Nov 2009 21:41:00 GMT

اصل این بیانیه روز گذشته دم درب منزل‌ به دستم رسید. و خداوکیلی من هرجوری فکر کردم، بتوانم یک طوری این بیانیه را به طنز برگردانم، راهی به ذهنم نرسید الا اینکه بخشی از عبارات طلایی‌اش را عینن همین‌جا نقل کنم!:

فرمان قیام!

پایان انتظار عالمین ‌الآدمیان

اطلاعیه شماره 1346 مورخه 21/7/1388 سازمان عَلمَ حق وعدالت

یگانه راه پیروزی و نجات ملت‌ها، قرار گرفتن یکایک آدمیان

در تحت امر حضرت احدیت، حضرت حق سبحانه الملک توآ

هوالحی القیوم و هو الحی العظیم قائمِ‌الذات القادر المطلق یفعُلُ ما یرید باریتعالی

آقا ابراهیم میرزایی!!

ای آدمیان!صاحب خود را بشناسید و فرمانبرداری کنید و گر صاحب خود را نشناسید سرگردان خواهید بود و حال و روزتان همین است... ای مردم! تا این رژِیم الشیطان الضالین ناذره ناذرات نامردم ناوجود ظالم که اعمال نادانی آنان همانند دیوانگی مزدوران شیطان نازیسم هیتلریسم است و همچنین افراد، احزاب و گروه‌های فسیلی به تکرار تاریخ، قصد مظلوم‌نمایی و فرصت‌طلبی به منظور آدم‌فریبی دارند. ای ملت ایران! فرمان قیام صادر گردید. مسلمون بالحق اندر کار مایه‌ی میدان وحدت‌الوجودند تا که قصد و اراده‌ی خداوند را به انجام برسانند و تا که عاقبت به خیر شوند و کار عدن نمایند.

پ.ن: بعد از خواندن ترهات این مجنون بالعرض، خیلی به این فکر کردم که کدام دیوانه‌ای حال و حوصله‌ی پخش کردن آن را داشته و این همه پشتکار به خرج داده؟! و یاد قضیه‌ی یوسف خودمان افتادم و آن بابایی که در اتوبوس بهش گفته بود در حال ساختن دستگاهی است که در روز 13 آبان زلزله‌ی 14 ریشتری تولید کند! و از قضای روزگار چند روز پیش در حال تست کردن آن اشتباهن دستش به شستی آن خورده و شاه‌عبدالعظیم 4 ریشتر لرزیده و بعدن هم در گوشی به یوسف گفته که زلزله‌ی بم هم کار خودش بوده و ازش قول گرفته که این قضیه را برای کسی تعریف نکند! یک معلم جامعه‌شناسی در دبیرستان داشتیم که مصرانه معتقد بود بیش‌تر از 70 درصد مردم تهران دچار مشکلات روانی هستند. الان تازه دارم به نتیجه‌ای مشابه نتیجه‌ی ایشان می‌رسم! خدا هر جا که هستند حفظشان کند.

نور علی نور...

glassenheit — Thu, 29 Oct 2009 13:21:00 GMT

احتمالن خیلی‌ها درباره‌ی هشت هشت هشتاد و هشت خواهند نوشت، و من ترجیح می‌دهم درباره‌ی یکی از زائران اخیر آستانش بنویسم:

یک طایفه نان می‌خورد از نام شما

یک طایفه‌ی دگر، ز دشنام شما

بر سفره‌تان نشسته‌ از دشمن و دوست

در حیرتم از مائده‌ی عام شما...!

پ.ن۱: حضرت امام روح‌الله خطاب به سردار نورعلی شوشتری بعد از عملیات مرصاد: در این دنیا که نمی‌توانم کاری برایتان انجام دهم، اگر آبرویی داشته باشم، در آن دنیا قطعن شما را شفاعت خواهم کرد...

پ.ن۲: شعر از دکتر محمدرضا ترکی است.

نوشتم تا بماند... (4)

glassenheit — Tue, 20 Oct 2009 23:36:00 GMT

"من برای آن آشغال‌هایی که می‌خواهند حالشان جا بیاید چیزی نمی‌نویسم" (برتولت برشت)

* * *

کناردستی من سی‌و‌دوساله‌ است. موی بلندی دارد. چهره‌اش گوشتالو. سبیل‌های مد جدید چنگیزی. کمربند پهن در چربی شکم بی‌هنرش نشسته است. از پاچه‌ی شلوارش می‌شود یک دست کت‌و‌شلوار بچگانه درست کرد. پیراهن بنفش، کراوات زرد. شلوار صورتی. کفش آبی. کمربند میخ‌کوبی شده. خلاصه راحتت کنم: "فیلم تمام‌رنگی". با دوتا از همپالگی‌هایش که صندلی پشت ما نشسته‌اند مرتب حرف می‌زند. از لی‌لی، زی‌زی، می‌می، فی‌فی، اکی، پری. دنیا برایشان جنگلی از دختر است. انسان شرمش می‌شود از زندگی در چنین فاحشه‌خانه‌ای...

صدایشان را که مخلوطی است از صدای بزغاله‌ی سرماخورده و خروس تازه‌بالغ شده و شتر جفت‌ندیده، ضبط کرده‌اند و نوارش را مرتب تکرار می‌کنند: نیر منو کشتی، سلام برعشق، تولدت مبارک، هم‌ لبای تو خوشگله هم چشات قشنگه، جهان پر از غمه (مادرسگها می‌خورند و می‌خوابند و ... و می‌چاپند و بازهم می‌گویند جهان پر از غمه) و هزار جور تصنیف مبتذل دیگر.

ساکشان را باز می‌کنند. ترشی، مربا، سوسیس، آجیل، کالباس سیردار، نان ساندویچی، خیارشور و می‌خورند. دستها چرب. لب‌ها چرب چرب، سبیل‌ها چرب چرب. نفس‌ها به شماره افتاده. (تلفن می‌کنم جواب نمی‌دی چرا نیر) و خنده. خنده. خنده. "فیلم تمام‌رنگی" خوابش می‌آید. ساعتی به اندازه‌ی یک نعلبکی روی دستش بسته است که بیست جور عقربه دارد. نمی‌دانم فضانورد است؟! کاشف اعماق اقیانوس‌هاست؟! زنجیری به گردنش بسته که رویش نوشته: الله. به مچش چرم پهنی بسته، گویی مربی شیر و پلنگ است...

از کنار جاده، روستاییان با چهره‌های سوخته و خاک‌آلود می‌گذرند. در خرمن‌ها، زن‌ها، بچه‌ها، پیرزن‌ها، پیرمردها، زن‌های آبستن، تازه‌عروس‌ها همه و همه در کارند. خرمن می‌کوبند. وقتی که بلند می‌شوند انحنای کمرشان همان‌طور خمیده می‌ماند. آفتاب است و استخوان، برادر! تلاش. تلاش. تلاش. کار. کاری که شرافت می‌آفریند. که انسان را ساخته است. که شخصیت می‌آورد. همه در گذرند. ناگهان "فیلم تمام‌رنگی" بلند می‌شود و بشکن می‌زند، رو می‌کند به عده‌ای که کنار جاده مشغول کارشان هستند و فریاد می‌زنند: «حیوونی‌ها! حیوونی‌ها!» کلافه می‌شوم. بغض گلویم را می‌گیرد. بلندتر از او فریاد می‌زنم: «حیوانی پدرته، حیوانی جدوآباداته... خوک زباله‌خور...خر دجال...»

همه ساکت می‌شوند. برمی‌گردد و به من می‌گوید: «ا وا حمال». می‌گویم: «افتخار می‌کنم که حمال باشم اما مثل تو نباشم. حیف اسم شرافتمندانه‌ی حمال که از دهن کثیف تو بیرون می‌آید.» تصمیم گرفته‌ام که اگر حرف بزند با مشت، سبیل چنگیزیش را با لبهای ماتیک مالیده‌اش مثل گوشت کوبیده بکوبم. ولی حرف نمی‌زند. ترسوی بزدل، بورژوای مقلد بی‌شخصیت. هم‌آخورهایش خودشان را کنار می‌کشند. پیاده که می‌شویم می‌آید و از دور و نزدیک به من می‌گوید:«اگر برای مرخصی نیامده بودم، می‌انداختمت آنجا که عرب نی بیندازه. پاپوشی برات می‌ساختم که خودت حظ کنی.» به‌طرفش هجوم می‌برم و می‌گویم:«حالا فهمیدم که پول این زرق و برق‌ها و عیاشی‌ها را از کجا آورده‌ای» و می‌روم.

* * *

روستا، آرام و نجیب و تشنه، زیر آفتاب غروب ایستاده است. وقتی که می‌رسم دوستانم به میهمانی ده پایین رفته‌اند. یکی از بچه‌ها را به دنبالشان می‌فرستم. شب برمی‌گردند. یکی از پیرزن‌های ده پایین که بچه‌اش به مدرسه می‌آید، میهمانشان کرده است. تنها مرغش را برایشان سر بریده ولی دوستان شام نخورده برمی‌گردند...

روستاییان آن دورها مشغول کارند. کمر راست می‌کنند. عرق پیشانیشان را روی خاک تشنه می‌ریزند و با دست‌هایی که مثل خشت خام قاچ‌قاچ است دستت را می‌فشارند. دعوت به کلبه روستایی و یک چای تلخ. سخن از زندگی. از شادی‌ها، از غم‌ها، از عروسی سنگین طلا، مرگ بابای مومن‌علی، تخم‌پیچ کردن مرغ ننه خورشید. چشم‌درد زینال. زندگی است که می‌جوشد. تلاش است، تلاش و گرسنگی. هیاهوی رمه‌ها گردوغبار و خشکی. و این همه موضوع زنده و پویا که می‌شود مثل تف توی صورت شهری ورم‌کرده انداختش.

پدر مومن‌علی تا ساعت 10شب کار کرده است. گندم‌های حاجی‌رحیم را به انبار برده است. ساعت ده شب به خانه برگشته‌ است. یک پیاله چای خورده است. به دیوار اتاق تکیه داده و گفته است:«آخ چقدردلم چای داغ می‌خواست.» و مرده است. همین. جنازه را برداشته‌اند و تمام. مومن‌علی مانده است و مادرش و سه بچه‌ی کوچک دیگر. *

* قسمتی از کتاب "مقالات" علی‌اشرف درویشیان، چاپ سال 1357، انتشارات شباهنگ، خیابان شاه‌آباد، کوچه‌ی مهندس‌الممالک.

پ.ن 1: ظاهرن راقم این‌ سطور از نویسندگان مارکسیست دهه‌ی 40 و 50 بوده که ارتباطی نزدیک هم با صمد بهرنگی داشته. نویسنده در تمامی مقالات این کتاب -همان‌طور که از متن بالا هم تا حدودی برمی‌آید- به نوعی بازنمایی فقروغنا در ساختارجامعه‌ی آن روز ایران در چارچوب گرایش‌های روشنفکرانه‌ی چپ می‌پردازد.

پ.ن 2: «چرا این متن را انتخاب کردم؟» علت خاصی ندارد. خوشم آمد و دلم خواست. همین شرط لازم و کافی برای نوشتن این پست بود. هر کسی هم مشکلی دارد می‌تواند آن را نخواند! «چه ارتباطی با "نوشتم تا بماند..."ها دارد؟» ارتباطش، هم به خودم مربوط است و هم به جمله‌ی اول پست! تمت.

و ما ادراک ما...؟!

glassenheit — Tue, 13 Oct 2009 20:26:00 GMT

گفته شده که عظمت پروژه‌ی فکری کانت در نقد عقل محض (که خودش آن را انقلاب کپرنیکی در فلسفه می‌خواند) در سنت فلسفی غرب به حدی بود که هر متفکری بعد از او، ناگزیر یا باید ردش می‌کرد یا آن را تکمیل می‌کرد. به این ترتیب بخشی از تاریخ فلسفه غرب به دو دوره تقسیم شد: دوره "پیشاکانتی" و دوره "پساکانتی".

بعد از جلسه امروز و حرفهایی که رد و بدل شد (به ضمیمه حاشیه های پیش و پس جلسه) با خودم فکر کردم، شاید روزی برسد که در ایران هم، انقلابی کپرنیکی اتفاق بیافتد و مثلن تاریخ علوم اجتماعی ایران تقسیم شود به دو دوره: "ماقبل کچو" و "مابعد کچو"...! والله اعلم...

بی‌ربط نوشت: آمار طلاق در شمال شهر تهران ۳به۱ است، یعنی از هر ۳ ازدواج یک ازدواج به طلاق منجر می شود. میانگین طلاق در کل تهران ۵به۱ است و در کل کشور ۸به۱. در پاریس هم آمار طلاق ۳به۱ است. خوش به حال ما که بالاخره شبیه پاریس شدیم!

"گمنام"

glassenheit — Sun, 11 Oct 2009 17:48:00 GMT

این هم سهم ما از مثنوی رجعت، به یاد "گمنام" قصه های چهارساله ما، که آخر هم آبمان در یک جوی(ب؟!) نرفت و کلاهمان در هم تنید و سرانجام هم بی خیال هم شدیم! و البت به یاد برادرم حسین آقای زحمتکش که این روزها او هم یاد "گمنام" کرده...

برادرم! به خدا سنگر عمل خالیست قبول کن! شعار من و تو پوشالیست

من و تو دلخوش پیدایش نسیم شدیم برای همرهی باد، یاکریم شدیم

اگر به کیفیت جنگهای رایانه! و یا به قدر جدلهای کوچه و خانه

به فکر حرکت در مسیر دین بودیم به گاه سنجش اعمال بهترین بودیم...

تردید...؟!

glassenheit — Sun, 04 Oct 2009 00:09:00 GMT

راهی ننموده را، عجب طی کردیم! یا ناقه‌ی صالح زمان پی کردیم؟!

راهی ننموده را، عجب، طی کردیم؟ ما ناقه‌ی صالح زمان، پی کردیم

در لشکر طالوت، برابر جالوت خوردیم ز آب چشمه و قی کردیم

در سر قبس و در طلب رشحه‌ی نور «طور» دیدیم، ولیکن هوس «ری» کردیم

وقتی که گذشت آب از سرمان شاید که وضو -چه باک؟!- با می کردیم...!

پ.ن: این بیت هم به یاد مهدی انصاری و (بعدتر نوشت:جلف بازی های) روزهای اعتکاف قلهک:

"اسب شهوات" را در "مرتع نفس" افسار گسستیم، فقط "هی" کردیم!

نانوشته‌های دفاع(2): این یک ماجرای واقعی است!

glassenheit — Mon, 28 Sep 2009 01:53:00 GMT

مثل خیلی از عرب‌های خوزستان، هیکل درشت و چهارشانه‌ای داشت. با این‌ حال اما، انعطاف بدنی عجیب و غریبی هم داشت؛ مثلن یکی از کارهایی که می‌کرد این بود که دو تا پایش را از پشت بالا می‌آورد و روی شانه‌هایش می‌انداخت! ولی با این هیکل بزرگ، دلی بسیار کوچک داشت و شاید به قول رفقایش بیش از حد ساده‌لوح بود. انس عجیبی هم با قرآن داشت. شب‌های شناسایی، تک و تنها در هورهای چزابه، زیر نور مهتاب، در حالی که تا نیمه‌ی بدن در آب بود، بیست جز قرآن را حفظ کرده بود.

* * *

روزهایی که عملیات نبود، دم غروب‌ بچه‌های لشکر بیکار می‌شدند. دور هم جمع می‌شدند و یک نفر را سرکار می‌گذاشتند. آن روز هم محمد بینوا را در سنگر گیر انداخته بودند:" ممد! همه‌ی عربا خیلی زود ازدواج می‌کنن، تو چرا زن نگرفتی؟ چته مگه؟ نکنه مشکلی داری؟" "وولک، خب زن گیرم نمیاد" "بابا آسونه، کاری نداره که زن گرفتن" "چطور آسونه؟ کسی دختر به مو نمی‌ده" "حالا توبیا، شرایطتو به ما بگو، دختری که می‌خوای بگو، ما برات پیدا می‌کنیم" یکی از بچه‌ها هم رفت و کاغذ و قلم آورد و مثلن شروع کرد به نوشتن شرایط: "باسواد باشه یا بی‌سواد؟" "وولک خب سواد داشته باشه خوبه... با سواد" "قدش بلند باشه یا کوتاه؟" "سفید باشه یا سبزه باشه؟"... خلاصه هر کس یک چیزی گفت و این صفحه پر شد. دست آخر یکی از بچه‌ها گفت: "ببین ممد، این دختر با این مشخصاتی که تو می‌خوای اینجاها تو آبادان و خرمشهر پیدا نمی‌شه... باید بری شمال... " "وولک من که تو شمال کسی رو نمی‌شناسم" "مثلن برو ساری" " من میگم تو شمال کسی رو نمی‌شناسم، می‌گی برو ساری؟" "حالا بذار بقیه‌شو بگم، اگه رفتی ساری جمعه بود، برو اونجا که نماز جمعه هست، سریع برو قسمتی که خواهرا هستن، ‌رسیدی اونجا وایسا نگاه کن، هر کی رو که پسندیدی برو تعقیبش کن، خونه‌شون رو که پیدا کردی برو از باباش خواستگاریش کن. اگرم وسط هفته رفتی که نماز جمعه نبود، برو مسجد. نماز که تموم شد برو قسمت خواهرا، اونجا هر کی رو پسند کردی برو دنبالش..." این بنده خدای ساده‌ی از همه‌جا بی‌خبر هم این برگه را گرفت و با اولین مرخصی که گیرش آمد بلیط ساری را گرفت و راهی شد! بعدها ماجرا رو خودش برای بچه‌های لشکر اینطور تعریف می کرد:

وسط هفته، چند ساعت مونده به غروب بود که رسیدوم ساری، پرسیدوم مچّد کجاست. خلاصه راهو نشونوم دادن. مو هم رفتوم نشستوم پای در مچّد به قرآن خوندن. اذونو که گفتن نماز خوندوم و اومدوم بیرون، دم قسمت خواهرا. دختر اولی رفت، نه‌خوب بود... دومی رفت، نه‌خوب بود... سومی رفت، نه‌خوب بود... پیش خودوم گفتم: پس اینا چی‌ می‌گفتن همه‌ی اینا خوبن؟ ناراحت شده بودم، فحش هموتونوم دادم! گفتوم منو مسخره کردین... همین طور ناراحت داشتم می‌رفتم که یهو دیدم... هاااااااا، خودشه. خوب دختریه. خلاصه رفتوم دنبالش. خونشون که رسید، نهادم ده دقیقه گذشت، رفتوم در زدوم. بابای دختر اومد دم در."عامو سلام!" "بفرمایید؟ چی کار دارین؟" "اومدم خواستگاری دخترتون!" (همه بچه‌ها منتظر بودند بشنوند: پدر دختر زده توی گوشش یا چند تا فحش آبدار بارش کرده و پرتش کرده بیرون، اما از آنجاییکه محمد، هم قیافه‌ی خیلی ساده‌ای داشت و هم لهجه‌ی آبادانی‌اش مشخص بود، مرد شمالی پیش خودش فکر کرده بود که این هم احتمالن از آبادانی‌های جنگ زده‌ای است که آن زمان در همه‌جای ایران پخش شده بودند و این‌طور شده بود که کوتاه آمده بود و چیزی نگفته بود) "مرد حسابی! خواستگاری رفتن آداب و رسومی داره، آدم که بی‌خبر، این موقع شب، همین‌طوری پا نمیشه بیاد خواستگاری، اول زنگ می‌زنن، هماهنگ می‌کنن، اگر خانواده دختر اجازه دادن میان. حالا اشکال نداره، شما بلند شو برو صبح با پدر و مادرت بیا" " پدر و مادر مو که اینجا نیستن که..." "کجان پس؟" "شیراز" "شییییییرااااز؟؟! شیییراااز؟! شیییراااز؟؟؟!!" "ها وولک! مگه شیراز نشنیدی؟" "تو شیراز اسم دختر منو از کجا شنیدی؟!" "هیچی، آدرس شما رو از بچه‌های لشکر گرفتم" این رو که شنید، جوش آورد و یخه‌ی مو رو چسبید و هوار هوار که: "یه لشکر آدرس دختر منو از کجا آوردن؟" "وولک، گردنمو ول کن" "بگو بینم. آدرسو از کجا آوردی؟" (و محمد هم از همان ماجرای غروب سنگر شروع کرده بود به تعریف کردن تا ختم به اینجای ماجرا شده بود! همین‌طور که قضیه را می‌گفت دست پدر دختر هم شل‌تر و شل‌تر می‌شد تا جایی که قاه‌قاه زده بود زیر خنده. پیش خودش فکر می‌کرد گیر عجب اعجوبه‌ای افتاده! دلش کمی نرم شده بود:) "حالا بگو ببینم اگه من امشب بهت دختر ندم، کجا می‌خوای بخوابی؟" "فکر اینشو نکردوم" "خیال کردی هر موقع راه بیفتی بری در خونه مردم بهت همون موقع دختر می‌دن؟" "ها، پس چی؟" (طرف هم که دیده بود این بنده خدا حسابی اوته، راضی شده بود که شب ببردش منزل. خلاصه دو، سه روزی مهمان خانواده شده بود و پدر دختر هم که رفتار و کردار محمد را دیده بود، حاضر شده بود دخترش را به محمد بدهد، منتها به یک شرط:) "به یه شرطی دخترمو بهت می‌دم" "به چه شرطی؟" "به شرطی که دیگه جبهه نری" (این را که گفته بود انگار که فحش ناموسی شنیده باشد، عصبانی و داد و فریاد کنان از خانه‌ی دختر زده بود بیرون) "وولک، صدام خونه‌مون خراب کرده، حالا تو می‌گی جبهه نرو؟ نه دخترت می‌خوام، نه خودت" "حالا بیا مرد حسابی من یه چیزی گفتم، میشینیم با هم صحبت می‌کنیم، یه جوری کنار میایم" "نمی‌خوام، نه خودت می‌خوام، نه دخترت" (این را گفته بود و فرار کرده بود به سمت جبهه!)

* * *

بچه‌ها هم از تعجب خشکشان زده بود و هم دلشان نمی‌آمد، اسباب خنده‌ی خودشان را کنار بگذارند: "مرد حسابی! شهرای شمال همه‌شون به هم نزدیکه. حالا ساری نشد می‌رفتی یه شهر دیگه..."

خلاصه‌ی ماجرا اینکه، با همین نام و نشان، محمد قصه‌ی ما هر چند وقت یک بار، چهل و پنج روز مرخصی می‌گرفت؛ طوری که مجموع این مرخصی‌ها چیزی حدود شش‌ماه شده بود که به تناوب زمانی دوسال طول کشیده بود! از شهرهای اطراف ساری و مازندران شروع کرده بود و دست‌آخر در انتهای شش‌ماه مرخصی به نجف‌آباد اصفهان رسیده بود! و انصافن هم به یک جایی رسیده بود که همه بعد از شنیدنش به اصطلاح امروزی کف‌بر شده بودند. آن موقع منتظری، قائم‌مقام حضرت امام(ره) بود و محمد ما هم موفق شده بود دختر خواهر منتظری را بگیرد. بعد از اینکه ازدواج می‌کند، یک ماهی در نجف‌آباد می‌ماند و دوباره عازم جبهه می‌شود. در عملیات کربلای چهار می‌رود و دیگر بر‌نمی‌گردد...

شادی روحش فاتحه مع الصلوات.

درباره‌ی "تبعید"

glassenheit — Sun, 20 Sep 2009 17:42:00 GMT

در جوامع سنتی، "طرد اجتماعی" به مثابه‌ی یک مکانیسم تنبیهی در قبال خطاکاران و متمردین از قوانین اجتماع، در نظر گرفته می‌شد. هر چه بافت جامعه سنتی‌تر بود تأثیر این مجازات بیشتر و تحمل آن سخت‌تر می‌نمود. مثلن طرد شدن از یک مال (اردوگاهی متشکل از چند چادر هم‌طایفه) در یک جامعه‌ی عشایری بسی سخت‌تر از تحمل دوری از یک روستا یا دهکده در یک جامعه‌ی دهقانی است. اما به هر صورت، تخطی از قوانین نانوشته‌ی اجتماعی در جوامع ارگانیک، در صورتی که منجر به طرد یک نفر از جامعه‌ می‌شد، تقریبن سرنوشت آن فرد را تیره و تباه و به عبارت ساده، با خاک یکسان می‌کرد!

پس از مدرنیته، مکانیسم "تبعید" به عنوان مجازاتی بازدارنده، جایگزین طرد اجتماعی می‌شود، چرا که در جامعه‌ی مدرن، طرد اجتماعی به معنای سنتی‌اش، کارکرد خود را از دست می‌دهد. با رشد فردانگاری و گسترش قوانین مدنی، سپهر عمومی جامعه به عرصه‌ی تنازعات و کشمکش افراد در جهت نیل به منافع شخصی و فردی بدل می‌شود. اما این تلاش‌های گسترده‌ی فردی، به عقیده‌ی برخی از فیلسوفان اجتماعی کلاسیک(نظیر آدام اسمیت)، در مجموع برآیندی را رقم می‌زند که سبب حرکت کلی اجتماع و پیشرفت جامعه می‌‌شود. در این جامعه دیگر ریش‌سفید و کدخدا و صحبت‌های "در و همسایه" نیست که فرد را مجبور به عقب‌نشینی از مواضعش یا اتخاذ تصمیماتش می‌نماید، بلکه تنها منافع شخصی فرد در محدوده‌ی قوانین مصوب جامعه، تعیین کننده‌ی نوع عملکرد او خواهد بود. اگر هم عملی در جهت منافع همگانی انجام می‌گیرد، از آن حیث است که موجب ارتقای حیات شخصی افراد می‌شود. پس کنش‌های فردی و جمعی، همگی در راستای ارضای منافع شخصی افراد و به اصطلاح بارور شدن فردیت آنها صورت می‌گیرد. از این رو، طرد شدن توسط اقوام و خویشان و همسایگان، نه تنها ممکن است، آسیبی به شخص وارد نکند، بل در مواردی مشاهده می‌شود که این امر صورت مطلوبی نیز پیدا می‌کند! یعنی نه تنها سرنوشت فرد به سرنوشت اقوام و آشنایانش وابسته نیست، بلکه او دخالت آنها را عاملی مضر در جهت رسیدن به مقصود و مطلوبش می‌داند و ترک یا قطع ارتباط با آنها را لازم و مفید می‌داند. حال سوالی که پیش می‌آید این است که: "تبعید" چگونه می‌تواند به عنوان یک مجازات بازدارنده در جامعه‌ی مدرن کارکرد داشته باشد؟ همانطور که اشاره شد، در جامعه‌ی مدرن با افول همبستگی اجتماعی، منافع جمعی مبتنی بر روابط خویشاوندی کمرنگ می‌شوند و در عوض منافع فردی جایگزین آنها می‌شوند. پس برای مجازات افراد، باید به نوعی همین منافع فردی را محدود کرد. زندگی انسان امروز، به شدت به تکنولوژی و مظاهر آن وابسته است. اگر تکنولوژی مدرن را تنها در صورت ظاهری آن (که همان ابزار و وسایلی هستند که روزانه با آنها سروکار داریم) خلاصه نکنیم، و آن را مبتنی بر نوعی تفکر زمان‌مند و مکان‌مند بدانیم (آن‌سان که در فلسفه‌ی تکنولوژی یا انسان‌شناسی اشیا در شاخه‌ی ماتریالیسم فرهنگی بدان پرداخته می‌شود)، بایستی گفت که زندگی انسان امروز در سلطه‌ی کامل نظام تکنولوژیک و تفکر تکنیکی سوژه‌محور قرار دارد. این سلطه به گونه‌ای است که امکان حیات بدون تکنولوژی را برای انسان کنونی تقریبن ناممکن و محال می‌سازد. برای ساده‌تر شدن مطلب مثالی می‌زنم: فرض کنید که یکی از متهمان دادگاه‌های اخیر، مثلن جناب محمدعلی ابطحی، با رای دادگاه به تبعید در یک از مناطق محروم کویری فاقد هرگونه امکانات شهری، محکوم شود؛ به فرض منطقه‌ای بدون برق، آب آشامیدنی سالم، امکانات بهداشتی و آموزشی، مخابرات، تلویزیون، رادیو، روزنامه و... و با مردمانی کاملن بیگانه با زندگی شهری. آقای ابطحی شاید حاضر باشد ده سال در زندان اوین با سعید شریعتی و عطریانفر صبح و شب زندگی کند، اما یک سال دوری از وبلاگش را تحمل نکند! هر یک از ما هم اگر اندکی تامل کنیم شاید زندگی در زندان را(حتا به مدتی طولانی‌تر) با حداقل امکانات تکنولوژیک، به تبعید در یک منطقه‌ی محروم ترجیح دهیم. وابستگی ما به این نظام، همچون وابستگی یک معتاد به مواد مخدر می‌ماند. به همین دلیل است که شاید تحمل تبعید، از بسیاری جهات برای ما معتادها از تحمل حبس در زندان سخت‌تر باشد. فقر تکنولوژیک شاید زجرآورتر از مشکلات زندان باشد. علی‌الخصوص در مواردی که تبعیدی کوتاه‌مدت باشد؛ مثلن دو سال یا سه سال؛ یعنی موقعیتی که می‌دانیم به زودی به شرایط قبلی زندگی‌مان بازخواهیم گشت.

البته مسأله‌ای دیگر هم وجود دارد که تحمل تبعید را برای انسان امروز سخت‌تر می‌کند. با طلوع تفکر خودبنیاد بشرانگار، شاهد افول باورهای تقدیرگرایانه و به تعبیری "اخراج خدا از تاریخ" هستیم. در این زمان بشر خود را واهب‌الصور و فعال ‌مایشاء می‌انگارد و با هر آنچه که در راستای رسیدن به منافعش مانعی ایجاد می‌کند به ستیز بر‌می‌خیزدِ؛ خواه این مانع هم‌نوع خودش باشد، طبیعت باشد، دین باشد یا یک تقدیر ازلی. خداوند، تنها در نقش ساعت‌سازی ظاهر می‌شود که در ابتدای آفرینش، ساعت جهان را کوک کرده و خود به کناری رفته و از آن پس جهان به کار خودش ادامه می‌دهد. و این انسان است که از این پس باید سرنوشت خویش را به دست گیرد، تاریخ را بسازد و تقدیر این جهانی‌اش را رقم بزند. تحمل تبعید برای چنین انسانی که تصور می‌کند مهار سرنوشت خویش را در دست دارد بسی دشوارتر از کسی است که قضای الهی را امری محتوم که مبارزه با آن کاری عبث و بیهوده است می‌داند، تقدیر الهی را عامل خیر و سبب ارتقای معنوی‌اش می‌یابد و در نهایت پذیرش آن برایش بسیار راحت‌تر می‌نماید. در شعر زیر به خوبی این تصویر بازنمایی شده:

در دایره‌ی قسمت، ما نقطه‌ی تسلیم ایم / لطف آنچه تو اندیشی، حکم آنچه تو فرمایی

پ.ن: این پست هم به خاطر رفقایی که اخیرن معترض بودند که چرا علمی نمی نویسی و کار تئوریک نمی کنی و اسلام در خطر است و الخ... خودم که کلن از این پست خوشم نیامد ولی نوشتیم دیگر: هر چه پیش آید خوش آید...!

پ.ن۲: این رو هم تو وبلاگ یکی از رفقا(سعید کرباسچی) دیدم، انصافن بعد از یک مطلب خشک علمی می چسبه!

پ.ن۲+۱: برای ممد نصیری: ها ها ها!

در روزگار قحطی وجدان...

glassenheit — Mon, 14 Sep 2009 03:34:00 GMT

« دیشب در نهج‌البلاغه با کسی بودم، که مرا پابه‌پای خویش تا نخلستانهای کوفه برد، از نخلستان صدای گریه می‌آمد... دیشب به مضامین مظلوم نهج‌البلاغه می‌اندیشیدم، که ابوذر از راه رسید؛ این بار پابه‌پای ابوذر رفتم، از نخلستان تا خیابان...»

یاد روزهای اعزام بخیر... ندیدمشان اما هر روز که از کوچه می‌گذرم، انگار تو را می‌بینم با لباس خاکی و چفیه و لبخند به لب – مثل عکسهات- و وحید درخشانی را که برای خداحافظی آخرش آمده و مجید مالکی و برادران اعتمادیان و رفیع‌زاده و و و...

...شب‌های کمیل، مسجد امام صادق(ع)، حاج آقا رسول منتجب نیا، منافقین خلق، کلاس قرآن، جمعه‌های ندبه، کربلای پنج و... خبر شهادت تو.

وحالا...

وحالا تنها نامی شده‌ای بر کوچکترین تابلوی کوچه... کوچه حافظه‌اش را از دست داده. خانه‌ها تو را فراموش کرده‌اند. صادق! این کوچه لیاقت نام تو را نداشت. همان «دانشمند» کوفتی باقی می‌ماند بهتر بود، یا مثل این همه کوچه مزخرف دیگر: بنفشه و مریم و رز و سنبل و بلبل و الخ...

صادق! دیروز که رفتی، بر سر خانه‌هایمان کوبیدند و هرچه محکمتر، امروز قدشان بلندتر. و امروز افق نگاه ساکنان کوچه از پشت‌بام خانه‌های پنج،شش طبقه‌شان بالاتر نمی‌رود. و صدای الله‌اکبرهایشان هم... اینجا هیچ چیز مهم‌تر از فر مو و برآمدگی شکم و فست‌فود و ژل لاغری و گیتار الکتریک و فشن و بادی بیلدینگ و اکس‌پارتی و چت‌روم و ودکا با خیارشور نیست. مسلمانی هم شده:17رکعت(تازه آن هم اگر باشد!)+سرمایه‌داری. حاج عباس گردان غواص‌ها را که یادت هست؟حالا شده حاج عباس پنج طبقه، حاج عباس سه‌خوابه، حاج عباس دویست‌متری با رهن و اجاره و فروش اقساطی... ساختمان‌هایی که حاج‌عباس می‌سازد، بوی والفجر هشت نمی‌دهند... « مردم اینجا سوار سرسره‌های بی‌خیالی‌شان شده‌اند و مرتب قلعه‌ها و اسب‌هایشان را به رخ هم می‌کشند. از بعضی مجلات بوی ادوکلن شب‌های پاریس متصاعد شده. من اما به واقعیتی می‌اندیشم که در تاریکی‌های شب، سطل‌های زباله را می‌کاوید...»

صادق! این روزهای ماه مبارک رنگ خیلی‌ها پریده نیست و دهان(پوزه) خیلی‌ها در طول روز می‌جنبد. این شب‌ها کوچه‌نشینان سبزپوش از مشکی‌پوش‌های مولایمان بیشتر شده‌اند. و من به‌خاطر شال عزایم باید به نگاه‌های تحقیرآمیز توله‌خرس‌هایی که از دماغ فیل افتاده‌اند، جواب پس بدهم...

صادق! «امشب به علی(ع) خواهم گفت: اینجا کسی انبان نان به دوش نمی‌گیرد، اینجا چقدر دروغ می‌گویند، اینجا عقیل درد فقیری نمی‌کشد، اینجا نهج‌البلاغه را در کتابخانه‌های چوب‌گردویی زجر می‌دهند...» و این میان، دل ما تنها به سلامی گرم است که هر بار با دیدن نام تو روانه‌ات می‌کنیم. سلام ما را به مولایمان برسان...

پ.ن ۱: با اعتقاد؛ برای شهید صادق تقدیری (پیوست: شادی روحش،الفاتحه مع الصلوات)

پ.ن ۲: «تضمین»ها؛ از مجموعه از نخلستان تا خیابان، استاد علیرضا قزوه